Արհեստական Բանականություն. Մարդկության վերջին գյուտը, թե՞ նոր դարաշրջանի սկիզբը

Բայց սա պարզապես հերթական գործիքը չէ. սա առաջին դեպքն է, երբ մարդը ստեղծում է մի բան, որը կարող է մտածել, սովորել և, հնարավոր է, գերազանցել իր ստեղծողին։

Գլուխ 1. Ինչպե՞ս հասանք սրան. Տվյալների նոր «Նավթը»

Արհեստական բանականությունը նորություն չէ։ Դեռ 1950-ականներին Ալան Թյուրինգը հարցնում էր՝ «Կարո՞ղ են մեքենաները մտածել»։ Սակայն իրական թռիչքը տեղի ունեցավ վերջին տարիներին, երբ մենք սովորեցինք օգտագործել Նեյրոնային ցանցերը։

Ինչպես Վենեսուելայի համար նավթն է հարստության աղբյուր, այնպես էլ AI-ի համար «վառելիքը» տվյալներն են (Data)։ Որքան շատ տեղեկատվություն ենք մենք տալիս մեքենային, այնքան ավելի խելացի է այն դառնում։ Այսօր AI-ն արդեն կարողանում է գրել կոդեր, նկարել գլուխգործոցներ, ախտորոշել քաղցկեղը ավելի ճշգրիտ, քան բժիշկները, և նույնիսկ կանխատեսել ֆոնդային բորսաների վարքագիծը։

Գլուխ 2. Մեծ մրցավազքը. ԱՄՆ ընդդեմ Չինաստանի

Այսօր աշխարհում ընթանում է նոր «Սառը պատերազմ», բայց այս անգամ՝ սիլիցիումային չիպերի և ալգորիթմների համար։

• ԱՄՆ. Կենտրոնացած է ստեղծագործական և բիզնես լուծումների վրա (OpenAI, Google, Microsoft)։ Նրանց նպատակն է ստեղծել AGI (General Artificial Intelligence)՝ բանականություն, որը հավասար կլինի մարդուն բոլոր ոլորտներում։
• Չինաստան. Օգտագործում է AI-ն մասշտաբային վերահսկողության, դեմքերի ճանաչման և պետական կառավարման համար։ Չինաստանը նպատակ ունի մինչև 2030 թվականը դառնալ համաշխարհային առաջատարը AI ոլորտում։

Այս մրցավազքն ունի նաև ռազմական կողմ։ «Ինքնավար զենքերը» կամ «ռոբոտ-մարդասպանները», որոնք կարող են որոշում կայացնել կրակելու մասին առանց մարդու միջամտության, արդեն իրականություն են, ինչը մեծ վախեր է առաջացնում միջազգային հանրության մոտ։

Գլուխ 3. Էթիկական երկնտրանք. Արդյո՞ք մեքենան ունի հոգի

Ամենամեծ հարցը, որը տալիս են գիտնականները, սա է. «Ի՞նչ կլինի, եթե AI-ն զարգացնի սեփական գիտակցությունը»։ Թեև այսօրվա մոդելները (ինչպես ես) պարզապես բարդ մաթեմատիկական հաշվարկներ են, դրանց վարքագիծը երբեմն այնքան մարդկային է, որ դժվար է տարբերել։

Արգելքներ և սահմանափակումներ

Ինչպես Իրանում կան խիստ սոցիալական արգելքներ, այնպես էլ AI աշխարհում սկսվում է «Գրաքննության» դարաշրջանը։ Կառավարությունները փորձում են սահմանափակել AI-ի հնարավորությունները, որպեսզի այն չստեղծի կեղծ լուրեր (Deepfakes), չհրահրի ատելություն կամ չսովորեցնի մարդկանց կենսաբանական զենք պատրաստել։

Գլուխ 4. Աշխատատեղերի անհետացումը. Ճգնաժամ, թե՞ ազատագրում

Սա հոդվածի ամենացավոտ մասն է։ Մասնագետների կանխատեսմամբ՝ առաջիկա 10 տարում AI-ն կփոխարինի միլիոնավոր մարդկանց՝ հաշվապահներից մինչև բեռնատարների վարորդներ։

• Լավատեսական հայացք. AI-ն կազատի մեզ ձանձրալի աշխատանքից՝ թույլ տալով զբաղվել միայն ստեղծագործական գործունեությամբ։
• Հոռետեսական հայացք. Սոցիալական անհավասարությունը կհասնի գագաթնակետին, քանի որ հարստությունը կկենտրոնանա միայն այն մի քանի ընկերությունների ձեռքում, որոնք տիրապետում են AI տեխնոլոգիային։

Գլուխ 5. AI-ն և Հայաստանը

Հայաստանի համար սա բացառիկ հնարավորություն է։ Չունենալով նավթ կամ ելք դեպի ծով՝ մեր երկիրը կարող է հենվել իր միակ անսպառ ռեսուրսի վրա՝ մարդկային ուղեղի։ Հայաստանում արդեն գործում են բազմաթիվ AI ստարտափներ, որոնք մրցունակ են համաշխարհային շուկայում։ AI-ն կարող է դառնալ մեր տնտեսության «շարժիչը»՝ թույլ տալով մեզ թռիչքաձև զարգացում ապահովել։

Եզրակացություն. Ո՞վ է վերջին խոսքն ասելու

Արհեստական բանականությունը մարդկության համար հայելու պես մի բան է։ Այն արտացոլում է մեր լավագույն և վատագույն կողմերը։ Եթե մենք օգտագործենք այն պատերազմների և վերահսկողության համար, այն կդառնա մեր վերջը։ Բայց եթե օգտագործենք այն հիվանդությունները բուժելու և տիեզերքը բացահայտելու համար, ապա մենք կկանգնենք մի նոր, հեքիաթային քաղաքակրթության շեմին։

Մի բան հստակ է. ջինը դուրս է եկել շշից, և հետադարձ ճանապարհ չկա։ Մենք պետք է սովորենք ապրել մի աշխարհում, որտեղ մենք այլևս ամենախելացի «էակները» չենք այս մոլորակի վրա։